ابراهيم عاملي ( موثق )
226
تفسير عاملي ( فارسي )
در اين آيه معيّن نشده است ، ليكن بعضى گفتهاند : از ميان ابرها با موسى سخن گفتند . فخر : ابو منصور ما تريدى « 1 » گفته است : موسى صداهائى و حروفى از درخت بگوشش ميرسيد . روح البيان : موسى از همه ى اطراف صدائى ميشنيد كه مانند سخن مردم نبود تا بواسطه ى تنفس با فاصله جمله شنيده شود ، بلكه پيوسته و از همه جانب صدا ميرسيد و خود مانند آلتى در دست استاد بود كه دائم و بىاختيار در گفت و شنود بود ، و بعضى گفتهاند : چون موسى از هر سو آواز ميشنيد ، چنان بود كه همه ى تن او گوش است ، و از تمام بدن خود لذّت شنوائى داشت چنان ، كه با گوش خود لذّت از سخن داشت ، و به همين جهت دانست كه سخن حقّ است و نه ديگر صداهاى طبيعت . كشّاف زمخشرى : همانطور كه ممكن است خداوند بر لوحى خطها و جمله - هائى ايجاد كند ، ممكن است در مادّه اى ايجاد صوت بنمايد . « قالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ » 140 مجمع : اين خواهش حضرت موسى نه براى خود بلكه براى پيروان خود بود ، كه آنها از او خواسته بودند خدا را به بينند ، چنان كه در آيت ديگر است « فَقالُوا أَرِنَا اللَّه جَهْرَةً » يعنى گفتند : خدا را آشكارا بما بنما ، و ابو القاسم بلخى جهت ديگر براى سخن موسى گفته است كه مقصود از : « أَرِنِي » رؤيت بدل است و معرفت تا به خوبى عوالم و حقايق را ببيند و راه شك و ترديد و استدلال بسته شود ، چنان كه در آيت ديگر از ابراهيم نقل شده است « رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى » يعنى خدايا به من نشان بده چطور مردگان را زنده ميكنى . « قالَ لَنْ تَرانِي » 140 فخر : آنها كه با ما همفكر و موافق هستند از چهار جهت به اين جمله استدلال كردهاند كه ممكن است خداوند را ببينند اوّل - موسى چون پيغمبر بود توقّع غير ممكن نكرده است بلكه چيزى خواسته كه ممكن بوده است
--> ( 1 ) گويا اين كلمه نام پايتخت اندلس بوده است كه « مادريد » مركز اسپانيل باشد .